Współrzędne: 52°31'07" N 13°24'30" E
| Berlin | |||||
|
|||||
 Panorama miasta |
|||||
| Państwo |  Niemcy |
||||
| Kraj związkowy | Berlin | ||||
| Burmistrz | Klaus Wowereit | ||||
| Powierzchnia | 891,85 km² | ||||
| Położenie | 52° 31' 07 '' N 13° 24' 30 '' E |
||||
| Wysokość | 34-115 m n.p.m. | ||||
| Ludność (2007) • liczba ludności • gęstość • aglomeracja |
3 405 483 3 818 os./km² 4 262 480 |
||||
| Nr kierunkowy | 030 | ||||
| Kod pocztowy | 10001–14199 | ||||
| Tablice rejestracyjne | B | ||||
| Podział miasta | 12 dzielnic | ||||
| Miasta partnerskie |  Koszalin Los Angeles Paryż Madryt Stambuł Moskwa Warszawa Budapeszt.svg){kind=small} Bruksela Dżakarta Taszkent Meksyk Pekin Tokio Buenos Aires Praga Windhuk Londyn[1] |
||||
|
Położenie na mapie Niemiec
  Berlin
|
|||||
 Galeria zdjęć w Wikimedia Commons |
|||||
 Berlin w Wikicytatach |
|||||
| Strona internetowa | |||||
Berlin – stolica i największe miasto Niemiec, na prawach kraju związkowego (landu). Zajmuje powierzchnię 890 km², zamieszkuje je blisko 3,5 mln osób.
Spis treści |
edytuj Geografia
edytuj Położenie
Berlin leży w północno-wschodniej części Niemiec. Położony jest nad rzeką Szprewą i Hawelą oraz ich dopływami. Rzeka Szprewa w dzielnicy Spandau wpada do Haweli, prawego dopływu Łaby. Berlin znajduje się między płaskowyżami Barnim i Teltow. Leży około 70 kilometrów od granicy z Polską.
Największa długość miasta w kierunku wschodnio-zachodnim wynosi około 45 km, największa długość w kierunku północno-południowym wynosi około 38 km. Najwyższe wzniesienie ma wysokość 115,4 m n.p.m., natomiast najniższy punkt leży na wysokości 32 m n.p.m.
edytuj Klimat
Miasto znajduje się w umiarkowanej strefie klimatycznej. Przeciętna temperatura roku wynosi 9,1°C, średnia roczna ilość opadów wynosi 581 mm. Najcieplejszymi miesiącami są lipiec (18,8°C) i sierpień (17,9°C), a najzimniejszy jest styczeń (-0,9°C) i luty (-0,6°C). Dokładna statystyka[2]:
| Miesiąc | Minimalna temperatura |
Maksymalna temperatura |
Poziom deszczu |
Dni deszczowe |
|---|---|---|---|---|
| Styczeń | -1.9°C | 2.9°C | 42.3 mm | 10 |
| Luty | -1.5°C | 4.2°C | 33.3 mm | 8.0 |
| Marzec | 1.3°C | 8.5°C | 40.5 mm | 9.1 |
| Kwiecień | 4.2°C | 13.2°C | 37.1 mm | 7.8 |
| Maj | 9.0°C | 18.9°C | 53.8 mm | 8.9 |
| Czerwiec | 12.3°C | 21.6°C | 68.7 mm | 9.8 |
| Lipiec | 14.3°C | 23.7°C | 55.5 mm | 8.4 |
| Sierpień | 14.1°C | 23.6°C | 58.2 mm | 7.9 |
| Wrzesień | 10.6°C | 18.8°C | 45.1 mm | 7.8 |
| Październik | 6.4°C | 13.4°C | 37.3 mm | 7.6 |
| Listopad | 2.2°C | 7.1°C | 43.6 mm | 9.6 |
| Grudzień | -0.4°C | 4.4°C | 55.3 mm | 11.4 |
edytuj Podział administracyjny
Miasto podzielone jest na 12 dzielnic (niem. Bezirk), dzielących się dalej na "poddzielnice" (niem. Ortsteile czyli części miasta). Ten podział istnieje od 1 stycznia 2001 roku, kiedy to w wyniku reformy administracyjnej zmniejszono liczbę dzielnic z 23 do 12 w celu obniżenia kosztów. Każdy Bezirk ma oddzielny samorząd i prawa zbliżone do praw miejskich.
| Dzielnica | Ludność | Powierzchnia |
|---|---|---|
| Charlottenburg-Wilmersdorf | 315.244 | 64,72 km² |
| Friedrichshain-Kreuzberg | 264.922 | 20,16 km² |
| Lichtenberg | 258.964 | 52,29 km² |
| Marzahn-Hellersdorf | 249.882 | 61,74 km² |
| Mitte | 325.629 | 39,47 km² |
| Neukölln | 305.658 | 44,93 km² |
| Pankow | 356.956 | 103,01 km² |
| Reinickendorf | 243.536 | 89,46 km² |
| Spandau | 224.408 | 91,91 km² |
| Steglitz-Zehlendorf | 288.572 | 102,50 km² |
| Tempelhof-Schöneberg | 332.091 | 53,09 km² |
| Treptow-Köpenick | 236.450 | 168,42 km² |
edytuj Miasta podberlińskie
| Miasto | Ludność | Powierzchnia |
|---|---|---|
| Teltow | 20.279 | 21,54 km² |
| Poczdam | 148.691 | 187,27 km² |
| Falkensee | 38.577 | 43,30 km² |
| Hennigsdorf | 26.226 | 20,29 km² |
| Velten | 11.437 | 23,39 km² |
| Oranienburg | 41.194 | 162,37 km² |
| Bernau | 35.320 | 103,73 km² |
| Erkner | 11.752 | 16,60 km² |
| Königs Wusterhausen | 33.062 | 95,83 km² |
| Ludwigsfelde | 24.370 | 109,30 km² |
xD
edytuj Architektura
edytuj Gospodarka
Berlin jest wielkim ośrodkiem gospodarczym i finansowym. Przemysł głównie elektroniczny (m.in. firma Siemens, AEG), maszynowy, środków transportu i odzieżowy. Ważny ośrodek handlowy (międzynarodowe targi, wystawy).
edytuj Transport
Wielki węzeł komunikacji lotniczej, drogowej, kolejowej oraz wodnej (np. szlak wodny Berlin - Szczecin - Bałtyk).
edytuj Porty lotnicze
- Berlin Schönefeld (SXF, położony w kraju związkowym Brandenburgia), przewidziany do rozbudowy
- Berlin Tegel (TXL)
- Berlin Tempelhof (THF) - przewidziany do ostatecznego zamknięcia;
Zobacz też: Porty lotnicze Berlina
edytuj Autostrady
- Autostrada A2 - trasa Berlin - Zagłębie Ruhry
- Autostrada A9 - trasa Berlin - Lipsk - Norymberga - Monachium
- Autostrada A11 - trasa Berlin – Szczecin
- Autostrada A12 - trasa Berlin - Frankfurt nad Odrą
- Autostrada A13 - trasa Berlin - Drezno
- Autostrada A24 - trasa Berlin - Hamburg
- Autostrada A10 (Berliner Ring) - obwodnica autostradowa Berlina
- Autostrada A100 (Stadtring) - mała obwodnica autostradowa Berlina
- Autostrada A102 - lokalna
- Autostrada A103 - lokalna
- Autostrada A104 - lokalna
- Autostrada A105 - lokalna
- Autostrada A111 - lokalna, łącznik obwodnicy A10
- Autostrada A113 - lokalna, łącznik obwodnicy A10
- Autostrada A114 - lokalna, łącznik obwodnicy A10
- Autostrada A115 - lokalna, łącznik obwodnicy A10 (AVUS)
edytuj Linie i dworce kolejowe
Zobacz więcej w osobnym artykule: Berliński węzeł kolejowy.Kolej z Berlina do Poczdamu była drugą na terenie Niemiec i została uruchomiona w 1838, biegnąc z obecnego placu Poczdamskiego przez Steglitz, Zehlendorf i Novawes do Poczdamu.
W XIX wieku powstało w Berlinie 9 dworców czołowych kolei dalekobieżnych. Z czasem poszczególne koleje połączono ze sobą - wpierw linią przetokową, zastąpioną później przez linię pierścieniową (zwaną Ring lub Psią Głową) i linią średnicową wschód-zachód na estakadzie. Od lat 60. XIX w. kursowały w Berlinie pociągi podmiejskie i regionalne, z biegiem czasu otrzymywały własne tory, zaś od 1924 zostały przekształcone w elektryczną kolej miejską S-Bahn. Dla kolei S-Bahn zbudowano w latach 1934-1939 tunel północ-południe.
W latach 50. w związku ze spadkiem dalekobieżnego ruchu kolejowego zamknięto wszystkie dworce czołowe Berlina. W maju 2006 otwarto nowy centralny dworzec, na skrzyżowaniu linii wschód-zachód i drugiego tunelu północ-południe, pod nazwą Berlin Hauptbahnhof, podczas budowy zwanego też karkołomną nazwą Berlin Hauptbahnhof-Lehrter Bahnhof na pamiątkę istniejącego tam wcześniej dworca Lehrter Bahnhof.
Główne dworce dalekobieżne Berlina:
- Berlin Gesundbrunnen (otwarty 28 maja 2006)
- Berlin Hauptbahnhof (dawniej Berlin Hauptbahnhof-Lehrter Bahnhof, Berlin Lehrter Bahnhof, otwarty 28 maja 2006)
- Berlin-Lichtenberg
- Berlin Ostbahnhof
- Berlin Südkreuz (dawniej Berlin Papestraße, otwarty 28 maja 2006)
- Berlin Wannsee (niewielkie znaczenie ruchowe)
- Berlin-Spandau (połączenia w kierunku zachodnim)
- Berlin Zoologischer Garten (od 28 maja 2006 tylko pociągi dalekobieżne prywatnego przewoźnika Connex)
Największe dworce regionalne:
W Berlinie kursuje najstarsze w Niemczech metro (1902), posiadające obecnie 9 linii, z czego 14% tras znajduje się na powierzchni.
edytuj Kultura
Berlin, w porównaniu z innymi stolicami europejskimi, posiada bardzo dużą ilość zabytków. Prócz tego znaleźć tu można wiele muzeów i innych instytucji kultury. Interesujące są także miejskie ogrody.
Opery:
- Deutsche Oper
- Staatsoper Unter den Linden
- Komische Oper
- Neuköllner Oper
Orkiestry symfoniczne:
- Berliner Philharmoniker (dyr. muz. sir Simon Rattle)
- Deutsches Symphonie-Orchester Berlin (dyr. muz. Ingo Metzmacher)
- Staatskapelle Berlin (dyr. muz. Daniel Barenboim)
- Rundfunk-Sinfonieorchester Berlin (dyr. muz. Marek Janowski)
- Konzerthausorchester Berlin (dyr. muz. Lothar Zagrosek)
- Orchester Berliner Musikfreunde (amatorska)
Zespoły muzyki dawnej:
- Akademie für Alte Musik Berlin
- Berliner Barock-Compagney
Chóry:
- Berliner Singakademie
- RIAS Kammerchor
- Philharmonischer Chor Berlin
- Rundfunkchor Berlin
- Schöneberger Sängerknaben
- Studio-Chor Berlin
Inne zespoły:
- RIAS Big Band Berlin
- Junges Kammerorchester Reinickendorf
Teatry:
- Schaubühne
- Volksbühne
- Deutsches Theater
- Berliner Ensemble
- Theater des Westens
W Berlinie od 1989 odbywa się(z przerwami w latach 2004-2005) największa na świecie impreza techno Love Parade w największej z nich brało udział ponad milion osób.
edytuj Zabytki
- Brama Brandenburska
- Reichstag
- Mur berliński
- Berliner Dom
- Siegessäule - kolumna zwycięstwa
- Ewangelicki Kościół Pamięci cesarza Wilhelma I
- Wyspa Muzeów: Muzeum Pergamońskie (Zbiory Sztuki Starożytnej, Muzeum Azji Przedniej, Muzeum Sztuki Islamskiej), Stare Muzeum (Muzeum Egipskie i Antikensammlung), Muzeum im. Bodego, Nowe Muzeum, Stara Galeria Narodowa
- Muzeum Żydowskie w Berlinie
- Ratusz
- Grunewaldturm
- Pałac Charlottenburg
- Nowa Synagoga w Berlinie
- Zamek Bellevue
Zobacz też: Muzea berlińskie
W parku Volkspark Friedrichshain w Berlinie w rejonie Virchowstraße i Werneuchener Straße znajduje się cmentarz polskich żołnierzy poległych w 1945 r. podczas operacji berlińskiej. W północnej części parku w 1972 r. wzniesiono pomnik (Denkmal des polnischen Soldaten) projektu polsko-niemieckiego kolektywu, w skład którego weszli – Zofia Wolska, Tadeusz Ladziana, Arnd Wittig i Günther Merkel, na którym umieszczono napis "Za naszą i waszą wolność – für eure und unsere Freiheit".
edytuj Edukacja
W Berlinie jest 17 szkół wyższych, które mają około 150.000 studentów:
- Freie Universität Berlin około 40 840 studentów,
- TFH-Berlin University of Applied Sciences około 10 200 studentów,
- Humboldt-Universität zu Berlin około 36 423 studentów,
- Technische Universität Berlin około 29 783 studentów,
- Universität der Künste Berlin.
edytuj Miasta partnerskie
Los Angeles, Stany Zjednoczone
Paryż, Francja
Madryt, Hiszpania
Stambuł, Turcja
Moskwa, Rosja
Warszawa, Polska
Budapeszt, Węgry
Bruksela, Belgia
Dżakarta, Indonezja
Taszkent, Uzbekistan
Meksyk, Meksyk
Pekin, Chińska Republika Ludowa
Tokio, Japonia
Buenos Aires, Argentyna
Praga, Czechy
Windhuk, Namibia
Londyn, Wielka Brytania
edytuj Sport
- piłka nożna - Hertha Berlin
- koszykówka - Alba Berlin
- hokej na lodzie - Eisbären Berlin
W 2001 na lekkoatletycznym stadionie Fredrich L. Jahn Stadion odbyła się jedna runda żużlowego cyklu Grand Prix - Grand Prix Niemiec. Po raz pierwszy zawody odbyły się na torze czasowym (zawody wygrał Tomasz Gollob).
9 lipca 2006 na stadionie Olympiastadion Berlin odbył się Finał Mistrzostw Świata w Piłce nożnej pomiędzy Włochami a Francją.
W Berlinie odbywa sie Maraton Berliński ze względu na wyniki w nim osiągane jest uznawany za "najszybszy" maraton świata. W 2009 odbędą sie tu Mistrzostwa Świata w Lekkoatletyce
Przypisy
edytuj Zobacz też
- Love Parade
- atrakcje turystyczne Berlina
- Letnie Igrzyska Olimpijskie 1936
- Festiwal Filmowy w Berlinie
edytuj Linki zewnętrzne
- (de) Oficjalna strona Berlina
- (de) Berlin StadtPanoramen (galeria zdjęć)
- (en) East-Berlin, Past and present
Badenia-Wirtembergia • Bawaria • Brandenburgia • Hesja • Meklemburgia-Pomorze Przednie • Nadrenia Północna-Westfalia • Nadrenia-Palatynat • Saara • Saksonia • Saksonia-Anhalt • Dolna Saksonia • Szlezwik-Holsztyn • Turyngia •
Berlin • Brema • Hamburg
|
|||||||||||||||||||