Współrzędne: 49°18'18" N 22°11'28" E
| Chryszczata | |
 Betonowa wieża geodezyjna na szczycie |
|
| Państwo |  Polska |
| Pasmo | Bieszczady, Karpaty |
| Wysokość | 997 m n.p.m. |
| Wybitność | 181 m |
  Chryszczata
|
|
Chryszczata (997 m n.p.m.) – szczyt w Bieszczadach, w paśmie Wołosania (inne nazwy tego pasma to: Wysoki Dział, Wielki Dział Etnograficzny). Na szczycie betonowa wieża geodezyjna z czasów zaborów. Nazwa Chryszczata wywodzi się od łemkowskiej nazwy rośliny chreszczate zilie (czworolist pospolity) lub od skrzyżowania dróg (ukr. chrest – krzyż).
edytuj Rezerwat biosfery
Na zachodnich stokach Chryszczatej znajduje się rezerwat przyrody nieożywionej "Zwiezło" założony w 1957 r. Obejmuje on dwa jeziorka osuwiskowe, zwane Jeziorkami Duszatyńskimi.
edytuj Rejon umocnień
W masywie Chryszczatej znajdują się pozostałości rowów strzeleckich, bunkrów i ziemnych umocnień austriackich z roku 1914, polskich z roku 1920 oraz walk z okresu II wojny i powojennych z lat 1944 - 1946. W okresie I wojny światowej przebiegała tędy linia frontu, o którą walczyły wojska austriackie i rosyjskie. Na przełomie 1914/15 r. front dwukrotnie przeszedł przez Chryszczatę. Szczególnie ciężkie walki toczyły się w rejonie Wysokiego Działu. Pozostały po nich zarośnięte już dziś cmentarze na Chryszczatej i Magurycznem. Po zakończeniu I wojny, wzgórza Chryszczatej zostały umocnionione przez polskich legionistów w celu obrony tego odcinka przed Ukraińską Halicką Armią. W okresie do 20 września 1944 wzgórza Chryszczatej były schronieniem oddziału partyzanckiego dowodzonego przez Mikołaja Kunickiego. Pod koniec września 1944 Kunicki oraz jego oddział wyprowadziły przez Chryszczatą, pokonując 2 linie niemieckich umocnień, uciekinierów (w tym całe rodziny, starców, dzieci i kobiety ) z polskich wiosek w Bieszczadach, którzy uciekali przed UPA. W lipcu i sierpniu 1944 Chryszczata była wielokrotnie zdobywana przez polskich i radzieckich partyzantów, którzy atakowali stacjonujące tu oddziały 254 i 168 dywizji niemieckiej, mniejsze oddziały węgierskie oraz własowców. W latach 1945 - 1947 masyw i wzgórza Chryszczatej były schronieniem oraz bazą wypadową dla oddziałów UPA Chrina i Stiacha. Całkowite rozbicie obozów UPA na Chryszczatej nastąpiło dopiero latem 1947 przez oddziały 34 pp WP dowodzone przez pułkownika Jana Gerharda. U podnóża góry, w czasie walk UPA z LWP w 1947 r., odbyła się prawdopodobnie ostatnia bojowa szarża polskiej kawalerii (szwadron jazdy KBW w składzie batalionu "Poznań")potrzebne źródło.
Pamiątką po tamtych wydarzeniach są znajdowane po dziś dzień elementy uzbrojenia, okopy na stokach góry oraz całkowicie zarośnięte ślady cmentarzy wojskowych.
edytuj Turystyka
Szlaki piesze
Duszatyn – Jeziorka Duszatyńskie – Chryszczata (997 m n.p.m.) – Wołosań (1071 m n.p.m.) – Cisna (Główny Szlak Beskidzki)
Chryszczata (997 m n.p.m.) – Suliła (759 m n.p.m.) – Pogary (641 m n.p.m.) (szlak Biała – Grybów)
SBN Rabe – Chryszczata (997 m n.p.m.) (ścieżka dojściowa do bazy namiotowej)
 Ślady okopów |
 Krzyż poświęcony pamięci nieznanych żołnierzy poległych w 1915 |
- Mapy: Autopilot • Google Maps • Szukacz • Targeo • Zumi
- Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi
Bukowe Berdo • Chryszczata • Durna • Dwernik Kamień • Dział • Dziurkowiec • Halicz • Hyrlata • Jasło • Kińczyk Bukowski • Kopa Bukowska • Krzemieniec • Krzemień • Łopiennik • Magura Stuposiańska • Okrąglik • Opołonek • Połonina Caryńska • Połonina Wetlińska • Rabia Skała • Rozsypaniec • Smerek • Szeroki Wierch • Tarnica • Trohaniec • Wielka Rawka • Wołosań