Współrzędne: 49°24'42" N 20°57'18" E
| Krynica-Zdrój | |||||
|
|||||
| Województwo | małopolskie | ||||
| Powiat | nowosądecki | ||||
| Gmina - rodzaj |
Krynica-Zdrój miejsko-wiejska |
||||
| Założono | 1547 | ||||
| Prawa miejskie | 1889 | ||||
| Burmistrz | Emil Bodziony | ||||
| Powierzchnia | 40,17 km² | ||||
| Położenie | 49° 24'42'' N 20° 57'18'' E |
||||
| Wysokość | od 560 do 650 m n.p.m. | ||||
| Ludność (2004) • liczba ludności • gęstość |
11 417 284,2 os./km² |
||||
| Strefa numeracyjna (do 2005) |
18 | ||||
| Kod pocztowy | 33-380 | ||||
| Tablice rejestracyjne | KNS | ||||
Położenie na mapie Polski  Krynica-Zdrój
|
|||||
| TERC10 (TERYT) |
2121610074 | ||||
| Miasta partnerskie |  Amersham
|
||||
|
Urząd miejski3
ul. Kraszewskiego 7 33-380 Krynica-Zdrójtel. (18) 471-55-35; |
|||||
 Galeria zdjęć w Wikimedia Commons |
|||||
| Strona internetowa miasta | |||||
Krynica-Zdrój (do 31 grudnia 2001 roku Krynica, stosuje się też nieformalną nazwę Krynica Górska - w odróżnieniu od Krynicy Morskiej) - miasto w województwie małopolskim, w powiecie nowosądeckim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Krynica-Zdrój. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa nowosądeckiego. Zwana jest perłą polskich uzdrowisk. Według danych z 31 grudnia 2006 miasto liczyło 12 868 mieszkańców.
Nazwa miejscowości Krynica-Zdrój pisana z łącznikiem (dywizem) jest formą zatwierdzoną urzędowo. Forma nazwy pisana bez łącznika, tzn. Krynica Zdrój, jest natomiast formą potoczną.
Spis treści |
edytuj Położenie geograficzne
Miasto położone jest w Beskidzie Sądeckim, w dolinie potoku Kryniczanka i jego dopływów. Krynicę otaczają wzgórza Góry Parkowej, Krzyżowej, Jasiennika.
Do Krynicy-Zdroju dochodzi linia kolejowa z Muszyny oraz droga krajowa z Nowego Sącza. Z Krynicy można dojechać pociągiem do N. Sącza, Tarnowa, Krakowa, Warszawy, Gdyni, Bydgoszczy i innych miast. Kiedyś istniały także połączenia do Gliwic i Jasła. Dużo ciekawsza jest oferta PKS-ów, Krynica-Zdrój nie posiada własnego Przedsiębiorstwa Komunikacji Samochodowej, jednak połączenia ma bardzo dobre. Z Krynicy-Zdroju dojedziemy autobusem do większości dużych miast w Polsce. Do Krynicy-Zdroju przyjeżdżają PKS-y m.in. z Katowic, Łodzi, Kielc, Krakowa, Stalowej Woli, Rzeszowa, Warszawy czy Lublina. W sezonie letnim istnieje połączenie Krynica-Zdrój - Mielno i Krynica-Zdrój - Nysa.
edytuj Historia
Wieś założona w 1547 roku przez Danka z Miastka (obecnie Tylicz) jako Krzenycze. Od początku istnienia do pierwszego rozbioru wchodziła w skład tzw. Kresu Muszyńskiego należącego do biskupów krakowskich.
W 1793 r. austriacki urzędnik Franciszek Stix von Saunbergen zakupił tu ziemię ze źródłem wody mineralnej z myślą o założeniu zdrojowiska. Powstały pierwsze domy zdrojowe, ale gwałtowny rozwój nastąpił dopiero po 1856 roku dzięki działalności prof. Józefa Dietla. W roku 1889 Krynica uzyskała prawa miejskie.
W okresie od stycznia 1944 do lutego 1945 Krynica była siedzibą ordynariusza apostolskiego Łemkowszczyzny Ołeksandera Małynowśkiego.
Poza istniejącą już koleją ziemno-linową na Górę Parkową w 1997 roku uruchomiono kolejkę gondolową na Jaworzynę Krynicką (1114 m n.p.m.), która może przewieźć 1200 osób na godzinę. Dzięki tej inwestycji Krynica-Zdrój stała się dużym ośrodkiem narciarskim.
edytuj Zabytki
Najstarszym budynkiem w Krynicy jest pijalnia "Słotwinka" z 1815 roku. Początkowo stała w miejscu, które obecnie zajmuje Pijalnia Główna na krynickim deptaku z 1971 roku, wewnątrz której znajduje się sala koncertowa i ogród zimowy. W początkach drugiej połowy XIX wieku pijalnia Słotwinka została przeniesiona do Parku Słotwińskiego. Otwarta sezonowo. Tuż obok znajdziemy Koncertową, której historia sięga 1870 roku. Wybudowany wtedy Pawilon nosił nazwę Słotwiński Pawilon Koncertowy i taką też pełnił funkcję. Odbywały się tam koncerty a sam park był ulubionym miejscem kuracjuszy odwiedzających Krynicę. Od roku 1989 niniejszy obiekt po generalnym remoncie, aczkolwiek nie ingerującym w jego stylistykę funkcjonuje jako Restauracja Koncertowa.
Inne zabytki uzdrowiska to Łazienki Borowinowe z 1881 roku, Stare Łazienki Mineralne z lat 1863-66. W centralnej części deptaku stoi neorenesansowy Stary Dom Zdrojowy z 1889 roku, w którym mieściła się pijalnia wody "Mieczysław" która w 2007 roku została wyremontowana i ponownie otwarta sąsiadując wraz z pijalnia czekolady.
Na tyłach tego domu, za potokiem Kryniczanka są wzniesione w drugiej połowie XIX wieku drewniane wille. W jednej z nich, zwanej "Romanówka", od 1995 roku mieści się Muzeum Nikifora, właściwie Epifaniusza Drowniaka (1895-1968), krynickiego malarza prymitywisty pochodzenia łemkowskiego o światowej sławie.
Obok Pijalni Głównej stoi muszla koncertowa z tablicą ku czci związanego z Krynicą Jana Kiepury (1902-66). To on w okresie międzywojennym za pieniądze zarobione na scenach świata wybudował w Krynicy-Zdroju według projektu Bohdana Pniewskiego kosztującą trzy miliony dolarów willę Patria – miejsce kręcenia kilku filmów pod koniec lat trzydziestych. Obok muszli koncertowej stoi Nowy Dom Zdrojowy z 1939 roku, w pobliżu pomnik Adama Mickiewicza z 1906 roku.
W Krynicy znajduje się drewniany kościół pw. Przemienienia Pańskiego z 1864 roku, kościół NMP Wniebowziętej, wzniesiony w latach 1887-1902 w stylu "renesansu włoskiego", Nowe Łazienki Mineralne (1923-26).
5 czerwca 2008 roku spalił się jeden z najstarszych budynków w Krynicy "Szczerbiec". Pozar spalił doszczętnie dom.
W Krynicy-Zdroju i jej najbliższej okolicy jest wytyczony Szlak Cerkwi Łemkowskich poświęcony budownictwu sakralnemu tych okolic, w przeszłości zamieszkanych głównie przez Łemków.
edytuj Kościoły
Na terenie miasta działalność duszpasterską prowadzą następujące kościoły:
edytuj Kościoły katolickie
- Kościół Rzymskokatolicki
- Kościół Grekokatolicki Obrządku Bizantyjsko-Ukraińskiego, ul. Zdrojowa 8
- Kościół Katolicki Obrządku Grekokatolickiego pw. Św. Ap. Piotra i Pawła, ul. Kraszewskiego
edytuj Kościoły ewangeliczne
- Kościół Chrześcijan Baptystów, ul. Polna 9
- Kościół Zielonoświątkowy, al. 1000 Lecia 43
edytuj Kościół Prawosławny
- Cerkiew pw.św.Włodzimierza, ul.Cmentarna 3
edytuj Kultura
Najbardziej znaną, doroczną imprezą w Krynicy-Zdroju jest organizowany od 1967 r. Festiwal Arii i Pieśni im. Jana Kiepury, na który na przełomie sierpnia i września zjeżdżają soliści, teatry muzyczne, teatry rozrywki i pantomimy. Koncertu promenadowego na deptaku słucha około 20 000 osób. Koncerty odbywają się również w Pijalni Głównej, w sali koncertowej Starego Domu Zdrojowego, organizowany jest przegląd filmów z udziałem Kiepury. Na uwagę zasługuje także coroczny (organizowany w lutym) Międzynarodowy Festiwal Gitarowy.
Od 1990 roku we wrześniu odbywają się tu cykliczne spotkania polityków i przedsiębiorców z Europy Centralnej i Wschodniej pod nazwą "Forum Ekonomiczne". Na forum w roku 2004 zaproszono gości z Europy Zachodniej i krajów arabskich.
Istnieje kilka muzeów. Jednym z nich jest otwarte w 1995 r. przy Bulwarach Dietla Muzeum Nikifora.
edytuj Uzdrowisko
Początki lecznictwa uzdrowiskowego w Krynicy datują się na przełom XVIII i XIX wieku. Rozwój i upowszechnienie miało miejsce w latach 50. XIX wieku za sprawą Józefa Dietla, uznawanego za ojca polskiej balneologii. Krynica stała się z czasem modnym uzdrowiskiem, miejscem pobytu i spotkań wielu sławnych Polaków (bywali tu m.in.: Józef Piłsudski, Aleksander Kwaśniewski, Jan Matejko, Artur Grottger, Henryk Sienkiewicz, Józef Ignacy Kraszewski, Ludwik Solski, Helena Modrzejewska, Władysław Reymont, Julian Tuwim, Konstanty Ildefons Gałczyński i Jan Kiepura) i obcokrajowców (Valdas Adamkus, Václav Havel, Wiktor Janukowycz).
Krynica-Zdrój jest dużym ośrodkiem lecznictwa uzdrowiskowego i sanatoryjnego. Leczy się tu choroby układu trawiennego i moczowego, układu krążenia i przemiany materii. W mieście znajdują się liczne sanatoria i szpitale uzdrowiskowe, a także odwierty, pijalnie i rozlewnie wód mineralnych i leczniczych:
- zdrój Główny
- zdrój Jan
- zdrój Józef
- zdrój Karol (nie istnieje)
- zdrój Mieczysław
- zdrój Słotwinka
- zdrój Tadeusz
- zdrój Zuber
edytuj Sport i turystyka
 |
Ten artykuł wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Aby uczynić go weryfikowalnym, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. |
Krynica-Zdrój to ośrodek turystyczny. Leży na terenie Popradzkiego Parku Krajobrazowego, stanowi bazę wypadową w okoliczne góry.
Miasto jest jednym z największych polskich ośrodków sportów zimowych. Narciarstwo uprawiać można na stokach w Krynicy-Słotwinach i na Jaworzynie Krynickiej (1114 m n.p.m.), gdzie funkcjonuje linowa kolej gondolowa. Blisko jest też ośrodek Dwie Doliny Muszyna - Wierchomla, gdzie mieści się najdłuższy w Polsce wyciąg krzesełkowy, a od 2008 roku atrakcją jest połączenie Wierchomli i Muszyny systemem 10 wyciągów narciarskich. W ostatnich latach powstał projekt połączenia systemem wyciągów całej okolicy - siedmiu dolin, czyli terenu od Wierchomli Małej, poprzez Krynicę aż do Doliny Roztoki.
Mieszkańcy Krynicy-Zdroju rozkochani są w hokeju na lodzie za sprawą istniejącego od 1928 roku miejscowego klubu KTH. Odbywają się międzynarodowe turnieje EIHC. W 1931 roku rozegrane zostały tutaj Mistrzostwa Świata w tej dyscyplinie sportu - były one jednocześnie mistrzostwami Europy. W championacie światowym zwyciężyła Kanada, która była reprezentowana przez drużynę Uniwersytetu Manitoba, a reprezentacja Polski zajęła czwarte miejsce. W klasyfikacji Mistrzostw Europy najlepsza okazała się Austria (3 miejsce w Mistrzostwach Świata), a Polska zdobyła tytuł wicemistrzowski.
Krynica-Zdrój jest kolebką polskiego saneczkarstwa. Pierwsza sekcja saneczkarska powstała w 1909 roku przy Klubie Sportowym Makabi. Na wybudowanym w 1929 roku, nieistniejącym już torze na Górze Parkowej (742 m n.p.m.) rozegrane zostały pierwsze Mistrzostwa Polski (1930 r.), Mistrzostwa Europy (1935 r.) oraz dwukrotnie (w 1958 i 1962) Mistrzostwa Świata w saneczkarstwie. Ostatnią wielką imprezą były Mistrzostwa Europy Juniorów (1979 r.). W 2008 roku rozpoczęto budowę sztucznie mrożonego toru saneczkowo-bobslejowo-skeletonowego. Całkowita planowana długość toru to 1709 m, a długość od startu do mety będzie wynosić 1613 m. Będzie to trzeci pod względem długości tor na świecie po torach w Nagano i St. Moritz. Maksymalną prędkość, jaką rozwiną na nim zawodnicy, szacuje się na 135 km/h. Strefa hamowania to 300 m. Tor będzie spełniał wszystkie wymogi dotyczące organizacji imprez międzynarodowych. Planowany termin zakończenia prac jest przewidziany na listopad 2010 roku.
Jeszcze po drugiej wojnie światowej w Krynicy istniały dwie skocznie narciarskie. Uprawia się tutaj również kolarstwo górskie, curling, boks, kick-boxing, karate, taekwondo, snowboard, narciarstwo alpejskie, short-track, saneczkarstwo, piłkę nożną. Organizowane są turnieje szachowe. W 2001 roku w Krynicy rozegrano kilka konkurencji Uniwersjady w Zakopanem. W Krynicy-Zdroju swoją siedzibę ma jedna z siedmiu regionalnych grup ratownictwa górskiego - Krynicka Grupa GOPR.
edytuj Główne problemy miasta
Krynica od kilku lat ma poważny problem z utworzeniem nowych miejsc parkingowych dla samochodów osobowych i autokarów. Turyści przyjeżdżający do miasta są zmuszeni pozostawiać samochody na chodnikach ulic głównych co znacznie utrudnia ruch uliczny i pieszy. W planach urzędu miasta były wprawdzie plany budowy parkingu piętrowego lecz niestety pozostały one tylko na papierze.
edytuj Szlaki turystyczne
Hala Łabowska - Runek (1082 m n.p.m.) - Jaworzyna Krynicka (1114 m n.p.m.) - Krynica - Huzary (864 m n.p.m.) - Mochnaczka Niżna - Hańczowa (Główny Szlak Beskidzki)
Muszyna - Złockie - Jaworzyna Krynicka (1114 m n.p.m.) - Krynica - Huzary (864 m n.p.m.) - Mochnaczka Niżna - Lackowa - Wysowa
Żegiestów-Zdrój - Pusta Wielka (1061 m n.p.m.) - Runek (1082 m n.p.m.) - Przełęcz Krzyżowa - Krynica - Góra Parkowa (741 m n.p.m.) - Powroźnik - Leluchów
Krynica - G. Krzyżowa (813 m n.p.m.) - Jaworzynka (899 m n.p.m.) - Huzary (864 m n.p.m.) - Góra Parkowa (741 m n.p.m.) - Krynica
Kopiec Pułaskiego (Krynica) - Huzary (864 m n.p.m.) - Tylicz
edytuj Linki zewnętrzne
- Mapy: Autopilot • Google Maps • Szukacz • Targeo • Zumi
- Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi
Miasta: Grybów • Krynica-Zdrój • Muszyna • Piwniczna-Zdrój • Stary Sącz
Gminy miejskie: Grybów
Gminy miejsko-wiejskie: Krynica-Zdrój • Muszyna • Piwniczna-Zdrój • Stary Sącz
Gminy wiejskie: Chełmiec • Gródek nad Dunajcem • Grybów • Kamionka Wielka • Korzenna • Łabowa • Łącko • Łososina Dolna • Nawojowa • Podegrodzie • Rytro