| Новгородская земьля Rzeczpospolita Nowogrodzka |
||||
|
||||
| Język urzędowy | starocerkiewnosłowiański staroruski rosyjski |
|||
| Język używany | staroruski rosyjski języki ugrofińskie |
|||
| Stolica | Nowogród Wielki | |||
| Ustrój polityczny | republika | |||
| Zależne od | Wielkiego Księstwa Kijowskiego (1136-1169) Wielkiego Księstwa Włodzimierskiego (1169-1389) Korony Królestwa Polskiego (1389-1392 i 1407-1412) |
|||
| przekształcenie w republikę | 1136 | |||
| podbite przez | Wielkie Księstwo Moskiewskie 1478 |
|||
| Religia dominująca | prawosławie | |||
 |
||||
| Rzeczpospoplita Nowogrodzka na tle innych państw ruskich w XIV w. | ||||
.jpg)
Republika Nowogrodzka lub Rzeczpospolita Nowogrodzka (rosyjski Новгородская республика lub Новгородская земля, staroruski Новгородская земьля) - średniowieczne państwo ruskie istniejące w latach 1136-1478, położone pomiędzy Bałtykiem a Syberią. Powstało na skutek usamodzielnienia się Księstwa Nowogrodzkiego w czasie rozbicia dzielnicowego Wielkiego Księstwa Kijowskiego. W państwie o ustroju feudalnym rozwinęła się z czasem specyficzna forma demokracji.
Spis treści |
edytuj Historia
W wyniku rozdrobnienia Wielkiego Księstwa Kijowskiego zapoczątkowanego śmiercią Jarosława Mądrego (1054), północna jego część - Księstwo Nowogrodzkie, uzyskało niepodległość. Stolicą księstwa był największy ruski gród - Nowogród Wielki, z którym powiązane są początki państwowości ruskiej. W państwie tym szybko rozwinęła się specyficzna demokracja: zgromadzenie obywateli miasta (wiec), kupców i bojarów, wybierało najemnego władcę - księcia (mogło go też usunąć). Stąd też państwo to jest nazywane potocznie przez Rosjan Republiką Bojarską.
Do 1169 roku Nowogród Wielki pozostawał w stosunku wasalnym do Wielkiego Księstwa Kijowskiego, od 1169 do Wielkiego Księstwa Włodzimierskiego. W XII-XV wieku Nowogród zajął znaczne tereny położone między Bałtykiem a Uralem a także część Syberii, tzw. "Jugrę".
edytuj Rządy Aleksandra Newskiego
Po klęsce sił rusko-połowieckich w bitwie nad Kałką (1223) Batu-chan podbił wszystkie państwa ruskie z wyjątkiem księstw Połockiego, Pińskiego oraz Republiki Nowogrodzkiej, która jednak zmuszona była uznać zwierzchność Mongołów i opłacać trybut. Tatarzy nie przejęli bezpośrednich rządów w podbitych księstwach, zadowolili się każdorazowym zatwierdzaniem kandydata do tronu książęcego we Włodzimierzu, który z kolei pełnił funkcje zwierzchnie nad resztą księstw ruskich i miał prawo zwracania się o pomoc do chana.
W okresie panowania mongolskiego wodzem dużej rangi i zręcznym politykiem okazał się książę nowogrodzki Aleksander Newski z rodu Rurykowiczów. W 1236 został wybrany na księcia Nowogrodu. W tym czasie na zachodzie coraz większe zagrożenie stwarzał Zakon kawalerów mieczowych, a z północy zaczęli zagrażać Szwedzi. Aleksander Newski pokonał Szwedów w 1240 roku w bitwie nad Newą, stąd wziął się jego przydomek. W 1242 na zamarzniętym jeziorze Pejpus zwyciężył wojska Zakonu kawalerów mieczowych i zdobył Psków, co zapobiegło niemieckiej ekspansji na ziemie ruskie. Następnie pokonał najeżdżające Nowogród wojska litewskie.
Będąc doskonałym dyplomatą, jednocześnie zawierał z Tatarami okresowe porozumienia. W 1249 przyjął tytuł księcia kijowskiego, a w 1252 - wielkiego księcia włodzimierskiego. W 1257 odbył wraz z Tatarami ekspedycję karną do Nowgorodu, powstrzymującego się z wypłatą danin. Aleksander Newski był przodkiem pierwszych carów rosyjskich, m.in. Iwana IV Groźnego. Jego syn Daniel był założycielem moskiewskiej linii Rurykowiczów.
edytuj XIV-XV wiek
edytuj Związki z Litwą i Polską
W latach 1389-1392 oraz 1407-1412 Republika Nowogrodzka pozostawała w stosunku lennym do Korony Królestwa Polskiego, związana osobą brata Jagiełły - Lingwenem. Wojska Nowogrodzkie brały udział w bitwie pod Grunwaldem walcząc przeciw Krzyżakom. Od 1470 do 1478 r. w unii personalnej z Wielkim Księstwem Litewskim. Patriarcha Nowogrodu przyjął na prośbę Kazimierza Jagiellończyka wiarę katolicką i uznał papieża za zwierzchnika kościelnego do tej pory prawosławnego biskupstwa Nowogrodu.potrzebne źródło
edytuj W Wielkim Księstwie Moskiewskim
W XV wieku zaczęły rosnąć wpływy Rusi Moskiewskiej, której władcy chcieli doprowadzić do ponownego zjednoczenia Rusi i zakończenia jej rozbicia dzielnicowego. W 1478 r. Republika Nowogrodzka została zdobyta przez wielkiego księcia Iwana III Srogiego i wcielona do Wielkiego Księstwa Moskiewskiego. Nowogród Wielki we Wielkim Księstwie Moskiewskim cieszył się specjalnymi przywilejami.potrzebne źródło
edytuj Rządy Iwana IV Groźnego
W XVI wieku, za panowania cara Iwana IV Groźnego wstrzymano przywileje dla miasta co doprowadziło do potajemnych pertraktacji rady miejskiej z Litwą. Wywiad Iwana IV się o tym dowiedział. Car zdecydował się wysłać ekspedycją karną przeciw miastu co skończyło się tzw. "masakrą Nowogrodzką". Wojska ekspedycji wymordowały ok. 60 tys. mieszkańców.potrzebne źródło Iwan IV osobiście niszczył mury, szukając skarbów miejscowych. Wkrótce do Moskwy, wywieziono wiele wozów złota i biżuterii.potrzebne źródło Mordowanie Nowogrodzian trwało 5 tygodni. Ponoć, ludzie cara przywiązywali dzieci do matek i wrzucali do rzeki.potrzebne źródło. Szczególnie niesławną rolę w tym wydarzeniu odegrała opricznina, której przedstawiciele kierowali masakra jak i brali w niej udział.
edytuj Legendy nowogrodzkie
Istnieje legenda o gołębiu, który podczas zdobywania Nowogrodu przez wojska Iwana Groźnego przysiadł na moście. Przerażony tym, co widzi, zamienił się w kamień. Do dziś stoi tam pomnik przedstawiający gołębia naturalnej wielkości.potrzebne źródło
edytuj Ciekawostki
Miasto Nowogród powstało ok. 860-862 r., do XII w. pozostawało największym ruskim miastem, zwanym „Panem Nowogrodem Wielkim”. Po ekspedycji karnej Iwana IV Groźnego miasto podupadło i straciło przydomek "Wielki". Uzyskało go z powrotem w 1998 r.
edytuj Zobacz też
edytuj Źródła
- Stefan Bratkowski, Pan Nowogród Wielki, wyd. 1999, ISBN 83-88072-23-4
- Zdeněk Váňa, Świat dawnych Słowian, Warszawa 1985, s. 141-149.
- Artykuł "Ruś Nowogrodzka"